#
#
#
#
#

Vyhledávání

rozšířené vyhledávání ...

DATUM A ČAS

Dnes je úterý, 17. 5. 2022, 20:39:53

KALENDÁŘ AKCÍ

Facebook

AKTUÁLNÍ TEPLOTA

17.5.2022 20:34

Aktuální teplota:

12,5 °C

Vlhkost:

78,5 %

Rosný bod:

8,8 °C

APLIKACE

Logo mobilní aplikace

Aktuální informace v mobilní aplikaci zdarma ke stažení:

google-play-downloadapp-store-download

 

UZOb

POČÍTADLO PŘÍSTUPŮ

Návštěvnost:

ONLINE: 3
DNES: 298
TÝDEN: 632
CELKEM: 1029197

PARTNERSKÁ MĚSTA

POLSKOlogo

  Powiat Glubczycki

 

POLSKOlogo

Obec Mszana

 

SLOVENSKOlogo

Obec Stráňavy

 

Opavské Slezsko

Krajina břidlice

Centrum inkluze

Obsah

3 - PRZESTRZEŃ HALAŠKA

František Ignác Kassián Halaška

(Niemiec Franz Ignatz Cassian Hallaschka)

Na początku XIX wieku grupa gorliwych astronomów czciła na Morawach iw Czechach. Jednym z największych entuzjastów i szanowanych astronomów był profesor Halaška, pochodzący z dzisiejszego Budišova nad Budišovkou.

František Ignác Kassián Halaška urodził się 10 lipca 1780 roku w Budišovie. Pochodził z rodziny morawskiego tkacza Fridricha Izydora Halaški i Marie Elisabethy z domu Frey, pochodzącej z niemieckiej rodziny tkackiej. Już jako dziecko, kiedy uczęszczał do szkoły podstawowej w Budišovie w latach 1786-1795, Halaška wykazał się wszechstronnym talentem edukacyjnym i wielkim talentem muzycznym. Nauczyciel polecił mu więc kontynuowanie nauki w szkole pijarów w Starej Vodzie, gdzie śpiewał również w chórze kościelnym. Był pilnym uczniem, a także prywatnie ukończył drugą klasę gimnazjum podczas studiów. Naukę kontynuował od 1796 r. w gimnazjum pijarów w Kromieryżu.

20 października 1799 wstąpił do Pijarów Katolickiego Zakonu Oświatowego (Clerici regulares scholarum piarum). W 1802 r. złożył śluby zakonne i przyjął imię Kassián. Dwa lata później przyjął święcenia kapłańskie.

Po ukończeniu gimnazjum w Kromierzyżu, w latach 1802-1803 kontynuował naukę i jednocześnie pracował jako nauczyciel w Mikulovie. Pobyt na Morawach Południowych przyniósł mu nie tylko wykształcenie, otaczała go przyjaźń zapalonych studentów, późniejszych wielkich nauk ścisłych, takich jak J. E. Purkyně.

NAUCZYCIEL HALAŠKI

„Stawiam się przed waszym zborem ku mojej wielkiej radości jako zupełnie nowa osoba i mówię, że nie uważam niczego bardziej świętego i ważnego niż podejmowanie wszystkich moich wysiłków i wszystkich moich wysiłków, aby rozwijać umiejętności uczniów, aby po ukończeniu studiów mieć dobre cechy charakteru i wiedza naukowa były jak najbardziej korzystne dla społeczeństwa. Dołożę wszelkich starań, aby pielęgnować osoby powierzone mojemu nauczaniu oraz poszerzać wiedzę z zakresu nauk przyrodniczych i fizycznych, o co zabiegali inni nauczyciele tych dyscyplin w tej akademii. Połączenie fizyki z innymi dyscyplinami naukowymi jest bardzo przydatne, a głębsze poznanie przyrody jest niezwykle ważne dla ludzi.”

Cytat Halaška z łacińskiego przemówienia, kiedy objął stanowisko rektora Uniwersytetu Praskiego, trafnie oddaje stosunek Halaška do roli nauczyciela.

Karierę zawodową rozpoczął jako nauczyciel matematyki i fizyki w szkołach średnich w Strážnice, Mikulovie i Kroměřížu w latach 1801-1803. W 1804 wyjechał do Wiednia, gdzie po zdaniu egzaminów z matematyki i fizyki został mianowany adiunktem w Akademii Terezjańskiej. Po zdaniu egzaminu w 1806 r. został profesorem w tych dziedzinach. Jako nauczyciel kontynuował w latach 1806-1808 w gimnazjum pijarów i nowym Instytucie Filozoficznym w Mikulovie, przygotowując się do doktoratu z fizyki, który ukończył w Wiedniu jesienią 1807 r. z tytułem doktora filozofii.

Od 1808 do 1814 pracował w nowym Instytucie Filozoficznym w Brnie, gdzie zbudował małe obserwatorium astronomiczne z niezbędnymi instrumentami. W 1813 r. opublikował pierwszą z 27 prac fachowych Podstawy nauk przyrodniczych. Krótkie wprowadzenie do wiedzy o obrazach gwiazdowych zadedykował młodym astronomom oraz uzupełnił artykuł techniczny „Dyskusja na temat wytwarzania i użytkowania manometru i termometru, do którego dołączono materiał z publicznego eksperymentu”.

W latach 1814-1832 pracował na Uniwersytecie Praskim jako profesor fizyki i na rok akademicki 1832 został wybrany jego rektorem (rector magnificus).

W 1823 został członkiem Królewskiego Czeskiego Towarzystwa Naukowego.

Jesienią 1832 roku Halaška jako wybitny naukowiec i autor wielu prac został wezwany z Pragi do Wiednia. Został powołany przez Radę Rządu i Dyrektora Studiów Filozoficznych oraz referent w Sądowej Komisji Studiów Instytutów Filozoficznych, Szkół Technicznych i Realnych, Szkół Morskich, Szkół Górniczych i Akademii Leśnych. Później, przy wsparciu cesarza Ferdynanda, podróżował do krajów europejskich w celu reorganizacji istniejących i zakładania nowych instytucji edukacyjnych. W czasie swojej kadencji znacznie udoskonalił nauczanie fizyki, inicjował i wspierał tworzenie gabinetów fizyki w szkołach oraz kładł nacisk na wykonywanie eksperymentów fizycznych.

W latach 1833-1834 został rektorem Uniwersytetu Wiedeńskiego, aw 1844 został mianowany przez Radę Rządu Dolnej Austrii i Radę Sądu w Wiedniu.

MISJA KOŚCIOŁA

Trwała także misja kościelna Halška. W 1838 r. został proboszczem kapituły w Starej Boleslavi i prałatem prowincjonalnym Czech. Zapis wydarzenia ze Starej Boleslav opisuje: „Od wprowadzenia nowego prepozyta Bolesława bardzo dostojny pan František Kassian Halaška, prawdziwy radny w Dolnej Austrii, referent sądowej komisji studiów, doktor i dyrektor mądrego nauczania na wiedeńskich uniwersytetach... itd. Dzień 30 maja tego roku odbył się w Starej Boleslav w uroczystej ceremonii, gdyż w tym dniu odbyło się święto Bożego Ciała, a wraz z nim wprowadzenie nowego rektora Staroboleslavský. W przeddzień tego dnia, wśród radosnego dźwięku dzwonów, ww. rektor wraz z bardzo dostojnym dziekanem Kolegiaty Bolesławskiej z kanoników bolesławskich, innych duchownych, urzędników, młodzieży szkolnej i zgromadzonej z szacunkiem powitał , muzyka i strzały.”

OKRES PRAGA

Podczas pobytu w Pradze Hallaschka mieszkał w klasztorze pijarów przy Herrengasse nr 856, obecnie ulicy Panskiej na Nowym Mieście. Jedną część na najwyższym piętrze tego budynku zaadaptował na formę obserwatorium astronomicznego i wyposażył go w wysokiej jakości instrumenty, porównywalne z tymi z największego obserwatorium w Pradze w Klementinum. To tutaj w latach 1817-1832 poświęcił się pomiarom astronomicznym, metrologicznym i geomagnetycznym, które później opublikował. Halaška współpracował z astronomami z Klementinum, zwłaszcza z Martinem Aloisem Davidem, dyrektorem Obserwatorium Clementine. Pomiary Halaška przebiegały równolegle z obserwacjami dokonanymi w Klementinum, ale były od siebie niezależne. Obydwa obserwatoria znajdowały się w centrum miasta i dzieliło je niecały kilometr.

W latach czterdziestych Halaška już poważnie cierpiał na podstępną chorobę, której pierwszy atak poczuł podczas swojej kadencji w Pradze. Latem 1847 rozpoczął leczenie w Karlowych Warach, skąd kilka miesięcy później wrócił do Pragi, gdzie zmarł 12 lipca 1847 w wieku 67 lat. Zgodnie ze swoją wolą został pochowany na starym cmentarzu w Starej Boleslavi.

JASNA OSOBOWOŚĆ

Halaška utrzymywał kontakty z KS Amerlingiem, F. Palackym, B. Bolzano, V. Šafaříkiem, FL Čelakovskim i J. Jungmannem, szanowali go JE Purkyně, bracia Presl, VK Klicper, który był nawet jego uczniem, także A. Humboldt . Korespondencja Halaška świadczy o współpracy i przyjaźni z niemieckim astronomem i matematykiem F.W. Besselem oraz wieloma ważnymi astronomami jego czasów. Charakteryzuje go przez współczesnych jako „wyraźna osobowość o niezwykłym uroku i zdolnościach dyplomatycznych”.

Co zaskakujące, później przez wiele dziesięcioleci Halaška została prawie zapomniana. Dopiero historyk Josef Svátek (1921-1997) pracował nad ożywieniem zainteresowania F. Halašką. Jan Čermák (1903-1988), budowniczy zapory Kružberk, podarował Halaškowi niewielką wystawę w willi biznesmena Carla Weisshuhna, która niestety doszczętnie spłonęła na początku lat 90. XX wieku.

Do końca 1945 roku ulica, na której urodził się Halašek, nosiła imię znanego naukowca. Od 1990 roku miasto pamięta o wyjątkowym rodaku, nazywając rynek „Halaškovo náměstí”, a od 2021 r. także wieżę widokową na wzgórzu Kopřivná „Halaška”.

DZIAŁALNOŚĆ WYDAWNICZA

Halaška od samego początku uczestniczył w opracowaniu Atlasu Gwiazd dla Akademii Berlińskiej. Dokonał szeroko zakrojonych obserwacji meteorologicznych, których wyniki uzupełniały europejskie antologie, a także przyczyniły się do powstania roczników i czasopism astronomicznych. Opublikował szereg publikacji i podręczników z zakresu fizyki doświadczalnej, optyki, termodynamiki, elektryczności i magnetyzmu. Dokonał szeroko zakrojonych obserwacji zaćmień Słońca przy Księżycu, obserwował wydarzenia na księżycach Jowisza, komety, plamy słoneczne podczas niżu Dalton (1814-1816) itp. Jego prace astronomiczne wykazują doskonałe umiejętności obliczeniowe i szczegółową znajomość literatury astronomicznej oraz inwencję w ulepszaniu metody obliczeniowe.

Jednym z najobszerniejszych dzieł spośród 27 publikacji Halaška jest z pewnością trzytomowy, ośmiostronicowy „Podręcznik nauki” (Handbuch der Naturlehre, 1824-25).

W 1817 r. opublikowano pracę Halaška „Podstawowe ustalenia dotyczące zaćmień Słońca podczas orbity Księżyca między Ziemią a Słońcem w latach 1816-1860” (ELEMENTA ECLIPSIUM QUAS PATITUR TELLUS,

LUNA EAM INTER ET SOLEM VERSANTE, AB A. 1816 USQUE AD A. 1860, ...), za który otrzymał "Wielki Medal Zasługi" Królestwa Danii.

W pierwszej części z 1816 r. wszystkie główne elementy i czasy 13 zaćmień zostały obliczone dla stolicy Moraw Brna, gdzie Halaška dokonał obliczeń. Mapy przedstawiają wycinki zaćmienia Słońca widziane z Brna. Tekst uzupełniono o podstawowe dane tabelaryczne dla Berlina, Budapesztu, Pragi, Wiednia i Lwowa. Trzy lata później rozszerzył tę pracę o wyniki innych obserwacji, które pozwoliły mu obliczyć zaćmienia Słońca do 1900 roku. Druga część 15 zaćmień z 1820 roku była bardziej międzynarodowa, przeznaczona dla Berlina, Kopenhagi, Mediolanu, Petersburga, Pragi i Wiedeń. Zamieszczone mapy pokazują zaćmienia widoczne z pozycji Pragi, w której przebywał w tym czasie.

Początkowo Halašek pracował nad znajomością obliczeń zaćmień prawie wszystkich europejskich autorów (Sejour, Monteiro, Goudin, Delambre, Wolf, Mayer i wielu innych), później opracował własną metodę obliczeń geometrycznych wielkości i położenia pępowiny ( najciemniejszej części cienia) w oparciu o definicję paralaksy korekcji geometrycznej (kąt utworzony przez linie narysowane z dwóch różnych miejsc w przestrzeni do obserwowanego punktu) zgodnie z ustaleniami Cl. Wurma (według publikacji „A Practical Guide to the Calculation of Parallax”, Tybinga 1804) oraz rzuty geometryczne na powierzchnię Ziemi według paryskiego astronoma La Landa i lipskiego astronoma Riidigera. Geocentryczne pozycje Słońca i Księżyca przejął od Triesneckersa (z publikacji „Data on the Position of Astronomical Objects in Vienna”) i znalazł przypadki czasowe nowiu w tablicach szwajcarskiego astronoma JH Lamberta i słoweńskiego matematyka. pochodzenie G. Vega. Własną metodą opracował mapy geograficzne projekcji zaćmień na powierzchni Ziemi, które są pierwszymi i unikalnymi w swoim czasie, zarówno pod względem liczby, jak i jakości.

W 1842 roku ukazała się publikacja Halaška „Wolne samorządne miasto Budišov na Morawach w perspektywie geograficznej, topograficznej i historycznej F. K. Halaški”. Jego pobożne życzenie „pomnik wdzięczności i szacunku dla jego niezapomnianego miejsca urodzenia”, jak wyraził w liście z Wiednia z dnia 13 lipca 1842 r. skierowanym do gminy Buda, spełniło się z niezwykłymi rezultatami. W publikacji Budiš przedstawił szczegółowy przegląd historyczny i patriotyczny, a także zmierzył i wyliczył dokładną astronomiczną determinację, którą mogły się pochwalić tylko najważniejsze miejsca na Ziemi. Doszedł do rezultatów, obserwując zaciemnienie gwiazd przez księżyc.